نقش انجمن‌های‌ مشورتی (مینی‌‌پابلیک‌ها) در فرایند بازنگری قانون ‌اساسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد حقوق عمومی، دانشکدکان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران

2 دانشیار گروه حقوق عمومی، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران

3 کارشناسی ارشد حقوق عمومی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

10.22034/law.2026.72209.3598

چکیده

این مقاله در چارچوب ادبیات دموکراسی ‌مشورتی، به ‌تحلیل جایگاه و کارکرد انجمن‌های ‌مشورتی (مینی‌پابلیک‌ها) به‌عنوان نهادهای مشورتی مبتنی بر نمونه‌گیری تصادفی در فرایند سیاست‌گذاری و به‌ویژه تدوین و بازنگری قانون ‌اساسی می‌پردازد. هدف پژوهش، تبیین مفهوم و الگوهای اصلی انجمن‌های ‌مشورتی، منطق نمایندگی و طراحی نهادی آن‌ها و ارزیابی ظرفیت و حدود مداخله‌شان در تصمیم‌گیری‌های‌عمومی است. در مقالۀ حاضر مطالعه با ‌روش توصیفی‌ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی انجام پذیرفته است، و نگارندگان ضمن صورت‌بندی مبانی نظری، انواع اصلی انجمن‌های ‌مشورتی (مینی‌پابلیک‌ها) را بر اساس معیارهایی چون شیوۀ گزینش، دامنۀ موضوعی، سطح الزام‌آوری نتایج و نحوۀ پیوند با ‌نهادهای نمایندگی بررسی کرده، برخی تجربیات عملی، به‌ویژه مجمع ‌ملی ۲۰۱۰ ایسلند را در فرایند بازنگری قانون ‌اساسی تحلیل می‌کنند. یافته‌ها نشان می‌دهند که انجمن‌های ‌مشورتی (مینی‌پابلیک‌ها)، در صورت طراحی مناسب و تعبیه در زنجیرۀ گسترده‌تری از مشورت و پاسخگویی، می‌توانند شکاف میان شهروندان و نخبگان‌را کاهش دهند، کیفیت استدلال و اسناد سیاستی ‌را ارتقا بخشند و به ‌تقویت مشروعیت فرایندهای تدوین و بازنگری قانون ‌اساسی‌ کمک کنند؛ با این ‌حال، موردی ‌بودن، محدودیت نمایندگی و وابستگی به ‌ارادۀ نهادهای منتخب، ظرفیت هنجاری و عملی آن‌ها‌ را مشروط می‌سازد. در پایان، پیامدهای این ‌نهادها برای بازاندیشی در سازوکارهای مشارکت و رایزنی در دموکراسی‌های معاصر بر‌شمرده می‌شوند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. الف) منابع فارسی

    کتاب‌ها

    1. سلطانی، سیدناصر (1399). اسناد قانون ‌اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: سهامی انتشار
    2. صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون ‌اساسی جمهوری اسلامی (1364). جلد اول، تهران: ادارۀ کل امور فرهنگی و روابط‌عمومی مجلس شورای اسلامی

    مقالات

    1. سلطانی، سیدناصر (1390). مفهوم نمایندگی در مجلس اول. پژوهشهای حقوقی، 10 (19)، 137-175
    2. عامری، زهرا و عامری، معصومه (1403). مطالعۀ تطبیقی سازوکارهای مشارکت عمومی در تعیین محتوای قانون اساسی. مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 15(35)، 141- 167

    ب) منابع انگلیسی

    Books

    1. Ackerman, B. (2019). Revolutionary Constitutions: Charismatic Leadership and the Rule of Law. Belknap: Harvard University Press.
    2. Bächtiger, A.; Dryzek, J. S.; Mansbridge, J., & Warren, M. E. (Eds.). (2018).The Oxford Handbook of Deliberative Democracy. Oxford: Oxford University Press.
    3. Organisation for Economic Co-Operation and Development (2020). Good Practice Principles for Deliberative Processes for Public Decision Making, Paris: OECD Publishing.
    4. Organisation for Economic Co-Operation and Development (2021). Evaluation Guidelines for Representative Deliberative Processes, Paris: OECD Publishing.
    5. Chambers, S. (2012). Deliberation and Mass Democracy. In J. Parkinson & J. Mansbridge (Eds.), Deliberative Systems: Deliberative Democracy at the Large Scale. Cambridge: Cambridge University Press.
    • Crosby, N. (2005). USA: The Citizens Jury Process. In P. C. Dienel (Ed.), Die Befreiung der Politik. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften.
    • Slocum, N. (2003). Participatory Methods Toolkit: A Practitioner’s Manual. Brussels: King Baudouin Foundation and Flemish Institute for Science and Technology Assessment.
    • Warren, M. E., & Pearse, H. (2008). Designing deliberative democracy: The British Columbia Citizens’ Assembly. Cambridge: Cambridge University Press.
    • Dryzek, J. S. (2010). Foundations and Frontiers of Deliberative Governance. Oxford: Oxford University Press.
    • Dahl, R. A. (1989). Democracy and its Critics. New Haven, CT: Yale University Press.
    • Goodin, R. E. (2008). Innovating Democracy: Democratic Theory and Practice after the Deliberative Turn. Oxford: Oxford University Press.
    • Bächtiger, A.; Dryzek, J. S.; Mansbridge, J., & Warren, M. E. (Eds.). (2018). The Oxford Handbook of Deliberative Democracy. Oxford: Oxford University Press.
    • Gastil, J., & Levine, P. (Eds.). (2005). The Deliberative Democracy Handbook: Strategies for Effective Civic Engagement in the 21st Century. San Francisco: Jossey-Bass.
    • Fishkin, J. S., & Luskin, R. C. (2000). The Quest for Deliberative Democracy. In M. Saward (Ed.), Democratic Innovation: Deliberation, Representation and Association. London: Routledge.
    • Escobar, O., & Elstub, S. (2017). Forms of Mini-Publics: An Introduction to Deliberative Innovations in Democratic Practice. Sydney: newDemocracy Foundation.
    • Coote, A., & Mattinson, D. (1997). Twelve Good Neighbours: The Citizen as Juror. London: Fabian Society.
    • Crosby, N. (1995). Citizens’ juries: One Solution for Difficult Environmental Questions. In O. Renn, T. Webler, & P. Wiedemann (Eds.), Fairness and Competence in Citizen Participation. (Vol. 10). Berlin: Springer.
    • Elstub, S., & McLaverty, P. (Eds.). (2014). Deliberative Democracy: Issues and Cases. Edinburgh: Edinburgh University Press.
    • Smith, G. (2009). Democratic Innovations: Designing Institutions for Citizen Participation. Cambridge: Cambridge University Press.
    • Fournier, P., & van der Kolk, H. (2011). When Citizens Decide: Lessons from Citizen Assemblies on Electoral Reform. Oxford: Oxford University Press.
    • Bächtiger, A.; Dryzek, J. S.; Mansbridge, J., & Warren, M. E. (Eds.). (2018). The Oxford Handbook of Deliberative Democracy. Oxford: Oxford University Press.
    • Lafont, C. (2019). Democracy without Shortcuts: A Participatory Conception of Deliberative Democracy. Oxford: Oxford University Press.
    • Fournier, P.; van der Kolk, H.; Carty, R. K.; Blais, A., & Rose, J. (2011). When Citizens Decide: Lessons from Citizen Assemblies on Electoral Reform. Oxford: Oxford University Press.
    • Gastil, J., & Wright, E. O. (2019). Legislature by Lot: Transformative Designs for Deliberative Governance. London: Verso Books.

    Articels

    • Voß, J. P., & Amelung, N. (2016). Innovating Public Participation Methods: Technoscientization and Reflexive Engagement. Social Studies of Science, 46(5), 749–772. Doi: 1177/0306312716641350
    • Farrell, D. M., Suiter, J., & Harris, C. (2019). Systematizing Constitutional Deliberation: The 2016–2018 Citizens’ Assembly in Ireland. Irish Political Studies, 34(1), 113–123.

    Doi: 10.1080/07907184.2018.1534832

    • Hudson, A. E. (2018). Does Public Participation Really Matter? The Case of Iceland’s Constitution. Policy & Internet, 10(2), 185–217.

    Doi: 10.1002/poi3.167

    • Chambers, S. (2018). Human Life is Group Life: Deliberative Democracy for Realists. Critical Review, 30(1–2), 36–48.

    Doi: 10.1080/08913811.2018.1466852

    • Fung, A. (2007). Democratic theory and Political Science: A Pragmatic Method of Constructive Engagement. American Political Science Review, 101(3), 443–458. Doi: 10.1017/S000305540707030X
    • Gastil, J., & Richards, R. (2013). Making Direct Democracy Deliberative Through Random Assemblies. Politics & Society, 41(2), 253–281. Doi: 10.1177/0032329213483109
    • Davidson, S., & Elstub, S. (2014). Deliberative and Participatory Democracy in the UK. The British Journal of Politics and International Relations, 16(3), 367–385. Doi: 10.1111/1467-856X.­12001
    • Fixdal, J. (1997). Consensus Conferences as ‘Extended Peer Groups’. Science and Public Policy, 24(6), 366–376. Doi: 10.1093/spp/24.6.366
    • Luskin, R. C., Fishkin, J. S., & Jowell, R. (2002). Considered Opinions: Deliberative Polling in Britain. British Journal of Political Science, 32(3), 455–487. Doi: 10.1017/S0007123402000194
    • Chambers, S. (2009). Rhetoric and the Public Sphere. Political Theory, 37(3), 323–350. Doi: 10.1177/0090591709332336
    • Paulis, E., & Pilet, J. B. (2021). The POLITICIZE Dataset: An Inventory of Deliberative Mini-Publics (DMPs) in Europe. European Political Science, 20(3), 521–542. Doi: 1057/s41304-020-00284-9
    • Landemore, H. (2020). When Public Participation Matters: The 2010–2013 Icelandic Constitutional Process. International Journal of Constitutional Law, 18(1), 179–205. Doi: 10.1093/icon/moaa004