تحلیل مفهومی هم‌‌پوشانی حقوق مالکیت فکری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 کارشناسی ارشد حقوق مالکیت فکری دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

10.22034/law.2026.69376.3541

چکیده

هم‌پوشانی حقوق مالکیت فکری از مفاهیم نوین، چالشی و اختلاف‌برانگیز است. در یک تعریف حداقلی می‌توان آن را وضعیتی دانست که به‌موجب آن یکی از موضوعات حمایتی در مالکیت فکری، قابلیت حمایت در بیش از یک نظام حمایتی مالکیت فکری را دارد. از این منظر، ویژگی محوری این وضعیت، بالقوه بودن آن است؛ به این معنا که قابلیت حمایت‌های متعدد را برای صاحب حق به‌دنبال دارد. این پژوهش با روشی توصیفی‌- تحلیلی علاوه‌ بر بررسی چیستی، به چرایی و آثار هم‌پوشانی حقوق مالکیت فکری می‌پردازد و به این نتیجه می‌رسد که عوامل حقوقی و غیرحقوقی در شکل‌گیری این وضعیت اثرگذار هستند، اما با توجه به اعتباری بودن نظام مالکیت فکری، تا زمانی که قانون‌گذار به‌طور مستقیم مداخله نکند، چنین وضعیتی محقق نمی‌شود. نمونۀ بارز این امر، پیشرفت فناوری‌های نوین است که به شکل‌گیری دستاوردهای فکری چندوجهی انجامیده که تلفیقی از هنر و صنعت است؛  لذا قابلیت حمایت از آنها در دو قالب مالکیت ادبی و مالکیت صنعتی فراهم شده است. اما این مسئله بیشتر متأثر از تجویز صریح قانون‌گذار نسبت به بهره‌برداری از این دستاوردها در این دو قالب بوده است. همچنین این وضعیت آثار منفی و مثبت به‌دنبال دارد که از جملۀ آثار منفی می‌توان به انحصار حداکثری صاحبان حق و تعارض احکام نظام‌های حمایتی متعدد نسبت به دستاورد فکری واحد اشاره کرد. در مقابل، از آثار مثبت آن می‌توان به اعطای انگیزه به پدیدآورندگان و سرمایه‌گذاران حوزۀ مالکیت فکری به علت افزایش حمایت‌ها و همچنین حمایت مکمل در فرض زوال حمایت‌های یک نظام از ابتدا نام برد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. الف) فارسی

    کتاب‌ها

    1. امامی، اسدالله (۱۴۰۱). حقوق مالکیت معنوی. تهران: میزان.
    2. شاکری، زهرا و نورعلی، سهیلا (۱۴۰۰). نظام حقوقی علائم تجاری نوین. تهران: دانشگاه تهران.
    3. شیخی، مریم (۱۴۰۳). اصول حقوق مالکیت فکری. تهران: میزان.
    4. میرحسینی، سیدحسن (۱۳۹۱). فرهنگ حقوق مالکیت معنوی. تهران: میزان.

    مقالات

    1. باقری، محمود و گودرزی، مریم (۱۳۸۳). مقایسه‌ی نظام حمایتی اسرار تجاری و نظام حق اختراع. حقوق، ۳۹ (۱)، ۴۱ – ۶۲.
    2. جعفرزاده، میرقاسم و لجم‌اورک، حسن (۱۳۹۹). تحلیل نظری حق بر علامت تجاری: حق انحصاری مطلق یا مقدی؟. حقوق خصوصی، ۱۷(۲)، ص۳۲۷-۳۵۰.

    Doi:10.22059/jolt.2020.300517.1006836

    1. حبیبا، سعید و مظفری، محبت (۱۳۹۶). دکترین استیفای حق در حوزة علائم تجاری با نگاهی بر حقوق مصرف‌کننده. مطالعات حقوق خصوصی، ۴۷(۴)، ۶۳۱ – ۶۴۶.
    2. صفایی، سیدحسین (۱۳۵۰). مالکیت ادبی و هنری و بررسی قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان. دانشکده حقوق و علوم سیاسی، ص ۳۶-۵۱.
    3. طباطبایی حصاری، نسرین (۱۴۰۳). رویکردهای حقوقی به منشأ پیدایش حق علامت تجاری و اثر آن بر نوع سیستم ثبت علامت تجاری. تحقیق و توسعه، ۱(۱)، ۳۴۳ – ۳۷۱.

    Doi: 10.22034/jpl.2024.718559

    1. محمدی، پژمان و بلخ، محمدباقر (۱۴۰۲). بررسی حمایت از حقوق پدیدآورندگان بازی ویدیویی از طریق نظام حقوق مالکیت ادبی و هنری در ایران و ایالات متحده‌ی آمریکا. پژوهش‌های حقوق تطبیقی، ۲۷(۲)، ۱۵۱ – ۱۸۰.  Dor: 20.1001.1.22516751.1402.27.2.4.5

    رساله‌

    1. ۵. آموزگار، مریم (۱۳۸۳). آثار حقوقی عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی در خصوص حق مؤلف. دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

    ب) انگلیسی

    Books

    • Cornish‚ W.‚ Llewelyn‚ D. & Tanya A. (2013). Intellectual Property: Patents‚ Copyright‚ Trademarks and Allied Rights. eighth Edition. London: Sweet & Maxwell.
    • Derclaye‚ E. & Matthias L. (2011). Intellectual Property Overlaps. United Kingdom: Hart Publishing Ltd.
    • Silva‚ Nuno de Araújo Sousa (2013). The Ownership Problems of Overlaps in European Intellectual Property. Nomos.
    • Wilkof‚ N. & Shamnad B. (2012). Overlapping Intellectual Property Rights. London: Oxford University‚

    Articles

    • Beckerman-Rodau‚ A. (2011). The Problem with Intellectual Property Rights: Subject Matter Expansion. Yale Journal of Law & Technology, 13 (35)‚ 36-89.
    • Ginsburg‚ J. & Irene C. (2016). Overlapping Copyright and Trademark Protection in the United States More Protection and More Fair Use?‚ The Cambridge Handbook of International and Comparative Trademark Law‚ Cambridge University Press. 436-450.
    • Reagan‚ Joy (2022). The Tragedy of the Creative Commons: An Analysis of How The Tragedy of the Creative Commons: An Analysis of How Overlapping Intellectual Property Rights Undermine the Use of Permissive Licensing Overlapping Intellectual Property Rights Undermine the Use of Permissive Licensing‚ Case Western Reserve Law Review‚ 4 (72)‚ 977-1013.

    Thesis

    • Antonios‚ B. (2022). Nature and Extent of Overlapping Copyright‚ Trademark‚ and Industrial Design Protection. International Hellenic University.
    • Tomkowicz‚ Robert (2011). Overlaps of Intellectual Property Rights. University of Ottawa‚ Faculty of Law.

    ج) فرانسوی

    Thèse

    • Chatry‚ S. (2011). Le Concours de Droits de Propriété Intellectuelle - Essai D’une Théorie Générale‚ Université de Nantes.