بحثی در قلمرو زمانی اجرای مادۀ 104 (اصلاحی 1403) قانون مجازات اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد حقوق جزا و جرم‌شناس دانشگاه تبریز، ایران

2 دانشیار گروه حقوق دانشگاه تبریز، ایران

10.22034/law.2026.68739.3524

چکیده

جرم به‌مثابه رفتار مخل نظم عمومی بنابر قاعده، به دلیل غلبۀ حیثیت عمومی آن بر حیثت خصوصی‌اش، غیرقابل گذشت محسوب می‌شود، مگر اینکه قانون برخلاف آن تصریح کرده باشد. کلاهبرداری (و جرایم ذیل آن) و سرقت‌های تعزیری نیز مطابق آن قاعده و رویۀ قضایی در زمرۀ جرایم غیرقابل گذشت بودند که با تصویب دو قانون در سال‌های 1399 و 1403، ابتدا بر اساس ارزش مال عاید از جرم به‌طور نسبی به قلمرو جرایم قابل گذشت افزوده شدند، اما بعدها به شمار جرایم غیرقابل گذشت بازگشتند. صرف‌نظر از علل این بسط و قبض شتاب‌زدۀ قانونی در سیاهۀ جرایم قابل ‌گذشت، آثار قانونی آن، آنگاه که جرم در زمان حاکمیت قانون سابق واقع و در زمان حاکمیت قانون لاحق رسیدگی می‌شود، از جهاتی همانند میزان مجازات، چگونگی تعقیب کیفری، شمول مرور زمان و مشکلات و ابهاماتی که در مقام عمل قضایی ایجاد می‌کند، نیازمند بررسی است. آثار قانون جدید یا تشدید مجازات است و یا ایجاد شرایط سخت‌تر از گذشته به حال مرتکب؛ فلذا به‌نظر می‌رسد باید مطابق صدر مادۀ 10 ق.م.ا (1392) عمل شود. نگارندگان این مقاله می‌کوشند، موضوع قانون جدید، آثار قانونی و قلمرو زمانی اجرای این قانون را نسبت به جرایم سابق بر وضع آن، به‌اجمال مورد بررسی قرار دهند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. کتاب‌ها

    1. اردبیلی، محمدعلی (1391). حقوق جزای عمومی. جلد نخست، تهران: میزان.
    2. اردبیلی، محمد علی. (1402). حقوق جزای عمومی. جلد سوم، تهران: میزان.
    3. خالقی، علی (1402). نکتهها در قانون آیین دادرسی کیفری. تهران: پژوهشکده حقوقی شهر دانش.
    4. فراست، جعفر (1404). سریع خوان شرح کاربردی مادۀ 104 قانون مجازات اسلامی. تهران: مشاهیر دانش.
    5. کاتوزیان، ناصر (1392). مقدمه علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران. تهران: شرکت سهامی انتشار.
    6. کامفر، بهداد (1403). دورۀ پیشرفته آیین دادرسی کیفری. تهران: اندیشه نوین پژوهش.

    مقالات

    1. رستمی، هادی و برزگر، مهری (1401). کمینه‌گرایی در قانون کاهش مجازات‌ حبس تعزیری (1399) و چالش‌های فراروی آن. پژوهشنامۀ حقوق کیفری، 13 (1)، 75-97.

    Doi: 10.22124/jol.2022.19710.2148

    1. فتیلی، صادق؛ قدیری بهرام آبادی، رشید؛ صادق‌نژاد نائینی، مجید و نقدی دورباطی، مریم (1400). توسعه جرائم قابل ‌گذشت در قانون کاهش مجازات حبس‌های تعزیری: بررسی کاربردی چالش‌ها و دستاوردها. پژوهشهای حقوق جزا و جرم‌شناسی، 9 (18)، 281- 302.

    Doi: 10.22034/jclc.2021.292817.1523

    1. کاظمی، سید سجاد و کاکاوند، محمد. مطالعۀ تطبیقی مفاهیم «قابل ‌گذشت و غیرقابل گذشت» در حقوق کیفری عرفی با مفاهیم «حق‌الله و حق‌الناس» در فقه امامیه. مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 15 (34)، 245-277.  Doi: 10.22034/law.2023.53929.3194
    2. کوشکی، غلامحسن و زندی، روح‌اله. چالش‌های عملی قانون کاهش مجازات حبس تعزیری در رویۀ قضایی با تأکید بر بزه کلاهبرداری و سرقت. پژوهش حقوق کیفری، 12 (45)، 121-152.

    Doi: 10.22054/jclr.2024.70886.2535

    منابع الکترونیکی

    1. خالقی، علی. یادداشت دربارۀ زمان اثر قانون اصلاح مادۀ ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی.

    https://www.ekhtebar.ir/?p=97822

    1. طهماسبی، جواد. نکاتی پیرامون ماده واحده اصلاح مادۀ ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی.

    https://www.mizanonline.ir/fa/news/4782567

    1. نظریات مشورتی ادارۀ کل حقوقی قوۀ قضاییه.
    2. آرای وحدت رویۀ هیئت عمومی دیوان عالی کشور.