تأملی بر مفهوم حقّ نمایندگی با رویکرد ارتقای مبانی نظری حقّ انتخاب شدن اعضای مجلس خبرگان رهبری در پرتو سیاست‌های کلی انتخابات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشکده حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز

2 دانشیار دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، ایران

3 دانشیار، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، ایران.

10.22034/law.2026.65120.3453

چکیده

حقّ نمایندگی، بخشی از حقّ رأی سیاسی فردی و مهم‌ترین حقوق اساسی ملت در ادارۀ امور و اعمال حاکمیت سیاسی است که قانون اساسی آن ‌را تحت عنوان حقّ مشارکت عامۀ مردم بر تعیین سرنوشت خویش و حقّ انتخاب شدن به نمایندگی مجلس خبرگان رهبری به‌رسمیت شناخته است و هر شهروندی حقّ دارد در انتخابات و در حیطۀ قانونی آن خود را نامزد نماید. مهم‌ترین وظیفۀ مجلس خبرگان رهبری، شناسایی، تعیین، معرفی و عزل مقام رهبری است. در اجرای اصل حاکمیت قانون، مقنن می‌تواند شرایط داوطلبان انتخابات را تعریف و تعیین کند، ولی این شرایط نمی‌تواند برخلاف اصول قانون اساسی باشد. نظارت بر شرایط قانونی با شورای نگهبان است و کسی را نمی‌توان بدون مستند قانونی و دلیل معتبر از حقّ انتخاب شدن محروم کرد. بنابراین، وجود شرایط کلی در روش احراز صلاحیت‌ها، به‌نوعی ابهام در حقّ انتخاب‌پذیری، محدودیت نامتناسب بر حقوق انتخاب‌شوندگان و ارزیابی متفاوت با شرایط قانونی ایجاد می‌کند. پرسش اصلی این است که ملاک و معیار حقّ انتخاب شدن و مبانی محدودیت‌های ناشی از آن در نظام انتخاباتی مجلس خبرگان چیست؟ این پژوهش به‌روش توصیفی‌- ‌تحلیلی است، اطلاعات را به شیوه کتابخانه‌ای گردآوری نموده و با تکیه بر ظرفیت‌های قانون اساسی موضوع را مورد مطالعه و بررسی قرار داده است. یافته‌ها نشان می‌دهد، بازتعریف و بیان حقیقی شرایط داوطلبی با تعیین شاخص‌های دقیق و لازم و اتخاذ روش عملی احراز صلاحیت نامزدی با تفوق حقوق ملت در اصول قانون اساسی و راهکار سیاست‌های کلی انتخابات امکان‌پذیر است. پیشنهادهای ارائه‌شده در خصوص رسیدگی حقوقی بر صلاحیت، اعتراض نامزدها و پاسخگویی مسئولانه و عمومی می‌تواند به رفع ابهام از گسترۀ حقّ انتخاب‌پذیران و توسعۀ مشارکت عمومی در انتخابات بینجامد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات