بررسی جبران خسارت زیست‌محیطی در نظام حقوقی ایران و ترکیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه حقوق دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

10.22034/law.2025.65868.3459

چکیده

یکی از حقوق بنیادین افراد، حق استفاده از محیط ‌زیست سالم به‌عنوان بخش جدایی‌ناپذیرِ ملزومات حیات بشری است، لکن تخریب و نابودی محیط ‌زیست به‌وسیلۀ اشخاص حقیقی و حقوقی و نیز حوادث طبیعی، بهره‌گیری کامل از این حق را با دشواری‌هایی مواجه کرده است. در عصر حاضر، حفاظت از محیط‌ زیست به یک چالش جهانی تبدیل شده است تا جایی که سازمان ملل متحد یکی از هفت عامل امنیت انسانی را امنیت زیست‌محیطی شمرده است. از این‌ رو، تعیین شاخص‌های خسارات زیست‌محیطی به امر مهمی در نظام حقوقی هر کشور تبدیل شده است؛ لذا در نظام حقوقی ایران و ترکیه بحث جبران خسارات مربوط به محیط ‌زیست در قوانین عام و خاص پیش‌بینی ‌شده است. با وجود شباهت‌هایی در هر دو نظام حقوقی ازجمله در نحوۀ جبران خسارات، از بسیاری جهات نیز با هم تفاوت دارند. در نظام حقوقی ایران مبنای جبران خسارت با تکیه ‌بر قوانین عام نظریۀ تقصیر است، درحالی‌ که در ترکیه نظریۀ بدون تقصیر به‌صراحت در قانون محیط‌ زیست این کشور پیش‌بینی‌ شده است. به‌علاوه، توجه به مقولۀ اقتصاد سبز به‌عنوان یک راهکار مناسبِ توسعۀ پایدار در ترکیه بیشتر است. شهروندان و سازمان‌های غیردولتی نیز به‌عنوان دادخواهان زیست‌محیطی در ترکیه نقش فعال‌تری دارند. در این مقاله به روش تحلیلی- توصیفی سعی شده است ضمن بیان کلیاتی، همچون بررسی سیاست‌های تقنینی، به مطالعۀ مبانی مسئولیت مدنی و شیوه‌های جبران آن در هر دو نظام پرداخته شود.

کلیدواژه‌ها

مراجع

  1. الف) منابع فارسی

    - کتاب‌ها

    1. مشهدی، علی (1398). حقوق اساسی محیط‌زیست: مطالعۀ تطبیقی. تهران: مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.

    - مقالات

    1. اسدی، روح‌الله و حسن‌نیا بدرآباد، هدیه (1400). تحلیل چالش‌های مردم‌نهاد (سمن‌ها) زیست‌محیطی در ایران با نظریۀ جامعه منشوری ریگز. پژوهش‌های جغرافیای سیاسی، 6(2)، 1-21.
    2. اسکندری، محبوبه؛ رسولی، عصمت و فلاح، وحید (1401). طراحی الگوی برنامه درسی یادگیری خدمات‌رسانی با تأکید بر اقتصاد سبز (مطالعه موردی: دانش آموزان دوره اول متوسطه). آموزش محیط‌ زیست و توسعۀ پایدار، 12(2)، 119-136.
    3. اسماعیلی لکی، سیاوش و صبوحی لکی، بهروز (1395). بررسی تأثیر احساس مسئولیت اجتماعی، ارزش‌ها و دانش زیست‌محیطی مصرف‌کنندگان با میانجی‌گری ادراک از تبلیغات زیست‌محیطی و محصول سازگار با محیط‌ زیست برقصد خرید محصولات سازگار با محیط‌ زیست. چهارمین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در مدیریت، اقتصاد و حسابداری، برلین-آلمان، 1-16.
    4. بادینی، حسن؛ شعبانی کندسری، هادی و رادپرور، سجاد (1391). مسئولیت محض؛ مبانی و مصادیق. مطالعات حقوق تطبیقی، 3(1)، 19-36.
    5. جعفری مجد، محمد؛ خوئینی، غفور و مهدوی کنده، حسین (1396). روش‌های جبران خسارات زیست‌محیطی بر مبنای اصول اخلاقی محیط‌ زیست: در نظام حقوقی ایران. پژوهش‌های اخلاقی، 7(1)، 67-88.
    6. حاجی‌بیگی، سحر؛ عالی‌پور، حسین و پاکزاد، بتول (1402). عناصر مجرمانۀ شناور؛ امکان‌سنجی تحقق عناصر جرائم زیست‌محیطی». مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 15(30)،121-146.
    7. رمضانی قوام‌آبادی، محمدحسین (1393). اقتصاد سبز: گامی به‌سوی تحقق توسعۀ پایدار در حقوق بین‌الملل محیط‌ زیست. دانشنامۀ حقوق اقتصادی، 21(6)، 114-141.
    8. زاهدیان تجنکی، محمدحسین؛ شامبیاتی، هوشنگ و نجفی توانا، علی (1402). شاخص‌های سیاست‌گذاری کیفری جرائم زیست‌محیطی با تأملی در زیست‌بوم استان مازندران. تعالی حقوق، 14(3)، 167-200.
    9. سودمندی، عبدالمجید (1398). بهبود ضوابط کیفری و نوآوری‌های قانون هوای پاک در مقایسه با قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا. پژوهش حقوق کیفری، 7(27)، 9-41.
    10. شاهرخی، سید نورالله و رحیمی، حبیب‌الله (1402). بررسی انطباق اصل جبران همۀ خسارات با مبانی کثرت‌گرا در حوزه فلسفۀ مسئولیت مدنی. مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 30(14)، 179-213.
    11. شریفی، محسن (1402). نقدی بر رویکرد قانون‌گذار ایران در قبال بزه‌کاری سبز. مطالعات حقوقی، 15(1)، 66-92.
    12. فلاح‌نژاد، فاطمه و موسوی مبارکه، محبوبه (1402). بررسی جبران خسارت زیست‌محیطی در نظام حقوقی ایران و چین. مطالعات حقوق تطبیقی، 14(2)، 937-964.
    13. قلی‌پور، غلامرضا و مهرا، نسرین (1399). جنایت اکو ساید؛ گذشته، حال و آینده. پژوهش حقوق کیفری، 8(30)، 44- 81.
    14. کاتوزیان، ناصر و انصاری، مهدی (1387). مسئولیت ناشی از خسارت‌های زیست‌محیطی. مطالعات حقوق خصوصی، 38(2)، 285-313.
    15.  
مطالعات حقوق تطبیقی معاصر
دوره 16، شماره 39
شهریور 1404
صفحه 125-157

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار