قواعد روزآمد حق ممتاز و رهن دریایی (مطالعۀ تطبیقی حقوق ایران، انگلیس و امریکا)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه شیراز، ایران

2 دانشیار گروه حقوق خصوصی، دانشگاه شیراز، ایران

10.22034/law.2025.66988.3484

چکیده

در حقوق دریایی، رهن و حق ممتاز دریایی موجد حق عینی برای طلبکار بر روی مال دریایی (عمدتاَ کشتی) خواهد بود. این درحالی است که در حقوق داخلی هیچ نص قانونی در خصوص ماهیت دین در رهن دریایی و مبنای حق ممتاز دریایی وجود ندارد. در حقوق امریکا، اساس صلاحیت دادگاه دریایی بر نظریۀ شخصیت‌پردازی برای کشتی استوار است و در انگلیس، اگرچه این نظریه در ابتدا به‌طور کامل مورد قبول بود، اما اکنون صرفاَ به‌عنوان مبنای حق ممتاز دریایی به‌کار می‌رود. این مطالعه در پی پاسخ به علت معرفی حقوق عینی یادشده در قانون دریایی ایران است. اگرچه پذیرش ضمنی شخصیت حقوقی کشتی در مواد پراکندۀ قانون دریایی مصوب 1343 دیده می‌شود، اما نظریۀ شخصیت حقوقی کشتی در حقوق ایران به‌صراحت از سوی حقوق‌دانان پذیرفته نشده است. در این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی، ضمن بررسی موضع حقوق امریکا و انگلیس، مبنا و ماهیت حق ممتاز و رهن دریایی بررسی شده است. در ادامه، نگارندگان مقاله با تأکید بر ویژگی خاصّ کشتی و فعالیت تجاری کشتی‌رانی، رهیافتی برای تشریح احکام و مبانی حق ممتاز و رهن دریایی ارائه کرده و از این طریق به مقرراتی روزآمد در خصوص مصادیق طلب‌های مشمول حق ممتاز و رهن دریایی، طرح دعوی بر علیه مال، و توقیف کشتی خواهر دست می‌یابند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

  1. الف) منابع فارسی

    - کتاب‌ها

    1. پاسبان، محمدرضا (1402). حقوق شرکت‌های تجاری. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها، پژوهشکدۀ تحقیق و توسعه علوم انسانی.
    2. ذوالقدر، محمدجواد (1403). امکان‌سنجی اعطای شخصیت حقوقی به هوش مصنوعی. تهران: انتشارات دادگستری کل استان تهران.
    3. صفار، محمدجواد (1390). شخصیت حقوقی. تهران: انتشارات بهنامی.
    4. ملک‌زاده، فهیمه (1391). فرهنگ حقوق تجارت. تهران: مؤسسۀ انتشارات دادگستر.

    - مقاله‌ها

    1. ابوعطا، محمد (1389). حق ممتاز دریایی؛ طلب یا وثیقه طلب. حقوق، مجلۀ دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 40(3)، 1-16.
    2. ایزانلو، محسن و میرشکاری، عباس (1391). طلب ممتاز. دیدگاه‌های حقوق قضایی، 17(60)، 37-68.
    3. ایزانلو، محسن و سهرابی، یاسر (1400). نمایندگی ظاهری فرماندۀ کشتی. مطالعات حقوق خصوصی، 51(4)، 627-648.  Doi: 10.22059/JLQ.2022.326416.1007563
    4. پادیر، آرزو و رضائی، علی (1403). قرارداد تأمین مایحتاج برای کشتی و تزاحم آن با رهن دریایی (مطالعۀ تطبیقی در حقوق آمریکا، انگلیس و ایران). علوم و فنون دریایی.

    Doi: 10.22113/jmst.2024.481943.2613, e209644

    1. رضائی، علی (1393). مبانی مسئولیت شرکت مادر در قبال شرکت تابع (مطالعۀ تطبیقی در نظام حقوقی انگلیس و ایران). پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 21(3)، 37-73

    Doi: 20.1001.1.22516751.1396.21.3.2.3

    1. رودیجانی، محمدمجتبی؛ عسگری، حکمت‌الله و انصافی آذر، بهنام (1402). مطالعۀ تطبیقی حق حبس تصرف. مجلۀ حقوقی دادگستری، 87(124)، 261-288

     Doi:10.22106/jlj.2023.2009062.5399

    1. صادقی تفتی، زهره و محمدی، عباس (1395). ماهیت حقوقی رهن دریایی. حقوق تطبیقی، 12(1)، 93-114.
    2. طباطبایی حصاری، نسرین و صفی‌زاده، سروش (1402). مطالعۀ تطبیقی «نظام‌های ثبت کشتی» در پرتو کارکردهای حقوقی آن. مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 14(30)، 215-243

    Doi: 10.22034/law.2022.48398.3011

    • فلاح خاریکی، مهدی و اصغری آقمشهدی، فخرالدین (1399). مطالعۀ تطبیقی شرکت شخص واحد در حقوق ایران و اتحادیه اروپا با نگاهی به لایحۀ جدید تجارت مصوب 1391. پژوهشنامه حقوق تطبیقی، 4(5)، 281-300. Doi:22080/lps.2020.15977.1152
    1. فولادگر، فریبا و ایزانلو، محسن (1399). مطالعۀ تطبیقی اجرای حقوق ممتاز دریایی در دادرسی ورشکستگی. حقوقی دادگستری، 84(111)، 193-216.

      Doi:10.22106/jlj.2020.116652.2996

    1. ملک‌محمدی، شیرین و اسکینی، ربیعا (1402). مبانی نظری مسئولیت شرکت‌های مادر در موارد ورشکستگی شرکت‌های تابعه (مطالعۀ تطبیقی با قانون نمونۀ آنستیرال). مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 14(31)، 33-60. Doi:22034/law.2022.48373.3018
    2. میرشکاری، عباس؛ خانجانی معاف، مینا و محمدی، نسترن (1397). مطالبات ممتاز در حقوق دریایی و روش حل تزاحم آن‌ها. علوم و فناوری دریا، 22(85)، 12-23.
    3. نجفی اسفاد، مرتضی و شعبانی کندسری، هادی (1394). تحلیل فقهی حقوقی قواعد و مقررات مربوط به رهن دریایی ایران. مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، 7(3)، 167-194

    - پایان‌نامه

    1. حقانی، ندا (1392). رهن دریایی. شیراز: پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد دانشگاه شیراز .

    ب) منابع انگلیسی

    - Books

    1. Hill, Christopher (2003). Maritime Law. 6th Edition, Lloyd's of London Press
    2. Mandaraka-Sheppard, Aleka (2013). Modern Maritime Law. (Vol. 1): Jurisdiction and Risks, CRC Press.
    3. Meeson, Nigel & Kimbell, John A. (2017). Admiralty Jurisdiction and Practice. 5th Edition, Informa Law from Routledge.
    4. Schoenbaum, Thomas J. (2018). Admiralty and Maritime Law. West Academic Publishing.

    - Articles

    1. Corcione, Carlo (2016). Bring the Vessel to Court: The Unique Feature of the Action in Rem in the Admiralty Law Proceedings. International Review of Law, Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=2869779.
    2. Maritime Transport Committee (2003). Ownership and Control of Ships. Organisation for Economic Cooperation and Development, Available at http://ntl.bts.gov/lib/24000/24400/24410/17846120>.
    3. Myburgh, Paul (2009). Richard Cooper Memorial Lecture Admiralty Law-What is it Good For? University of Queensland Law Journal, 28(1), 19-38.
    4. Tetley, William. (2002). Maritime Liens in the Conflict of Laws. In Law and Justice in a Multistate World: Essays in Honor of Arthur Von Mehren. Brill Nijhoff, pp. 439-457.
    5. Van de Biezenbos, Kristen. (2015). A Sea Change in Creditor Priorities. University of Michigan Journal of Law Reform, 48(3), 595-640.

    - Thesis

    1. Hadebe, Thandeka B. (2012). Maritime Liens: a Critical Discussion of the Enforceability of Maritime Liens Against Bona Fide Purchasers. University of KwaZulu-Natal, Durban].
    2. Hassan-Cakir, Nargys. (2019). Sister Ship Arrest and the Problem of the One Ship Company, University of Essex].
    3. Mohammed-Faraj, Omar. (2012). The Arrest of Ships: Comprehensive View on the English Law. Faculty of Law, Lund University.
    4. O’Connor, John G. (2019). The Law Civil and Maritime: Quebe Admiralty Courts and the Development of in rem Procedure. [Unpublished Doctoral Dissertation, McGill University, Montreal].
    5. Okoli, Stanly O. (2010). Arrest of Ships: Impact of the Law on Maritime Claimants. Faculty of Law, Lund University.
مطالعات حقوق تطبیقی معاصر
دوره 16، شماره 39
شهریور 1404
صفحه 61-96

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار