بررسی تطبیقی عطف بماسبق شدن فسخ و مقایسه آن با ابطال قرارداد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

2 گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.22034/law.2025.68226.3509

چکیده

انحلال قرارداد ممکن است از طریق توافق طرفین (اقاله) یا به‌صورت یک‌جانبه (فسخ) انجام شود. بررسی آثار انحلال، به‌ویژه در فاصله بین انعقاد و انحلال قرارداد، اهمیت دارد. در حقوق ایران، با تکیه بر مبانی فقهی، اثر فسخ همواره غیرقهقرایی (پسینی) تلقی می‌شود؛ با این حال، نتایج این پژوهش که با روش تحلیلی-توصیفی و با اتکا به منابع کتابخانه‌ای انجام شده نشان می‌دهد، در مواردی مانند خیارات یا عقود جایز، توافق طرفین می‌تواند اثر فسخ را به گذشته (قهقرایی) تسری دهد، بدون آن‌که این وضعیت با ابطال یکی و همسان دانسته شود. در حقوق فرانسه، اثر فسخ گاه قهقرایی و گاه غیرقهقرایی است. در قراردادهای دوجانبه با منفعت نهایی، در صورت نقض فاحش، فسخ با اثر قهقرایی امکان‌پذیر است، در حالی‌که در قراردادهای با منفعت مستمر، در همین فرض، فسخ اثری غیرقهقرایی دارد. همچنین در مواردی چون وکالت یا قراردادهای مستمر بدون تعیین مدت، فسخ معمولاً بدون اثر قهقرایی اعمال می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات