Identifying the Roots of Ambiguity Regarding the Status of the Judge’s Knowledge in Iranian Law through a Comparative Study of the Common Law System: “Polysemy” and “Legislative Gap”

Document Type : Research Paper

Authors

1 Assistant Professor, Department of Law, Payam Noor University, Tehran, Iran

2 Instructor, Department of Law, Payame Noor University, Tehran, Iran

10.22034/law.2026.69483.3544

Abstract

“Judge knowledge” is one of the challenging concepts in the system of proof of claim in Iranian law, which, despite its important position in criminal law and jurisprudential principles, still faces conceptual and functional ambiguities. The present study, using a descriptive-analytical method and utilizing a comparative study of the legal system of the United States of America, examines the origin of this ambiguity and explains the real position of judge knowledge in the trial process. The research findings show that the existing ambiguity mainly arises from two factors: first, the spiritual commonality of the term “judge knowledge” and its use in different meanings such as the judge’s personal knowledge, conscientious persuasion, judicial knowledge and experience, judicial knowledge and certainty derived from evidence and evidence; and second, the lack of explicit regulations about the process and criteria for evaluating evidence in Iranian procedural laws. A review of the relevant provisions, case law, jurisprudential views, and legal theories shows that a significant portion of the existing disputes about the validity of the judge’s knowledge stems from the confusion between the concepts of “evidence of proof” and “evidence evaluation criteria.” Contrary to the appearance of some legal provisions, the judge’s knowledge cannot be analyzed as an independent evidence, but its main function lies in assessing the validity, sufficiency, and significance of the evidence presented by the litigants. A comparative study also shows that in United States law there is a clear distinction between the judge’s personal knowledge, specialized knowledge and judicial experience, judicial notice, and conscientious conviction, and none of them, except in exceptional cases, replace evidence to prove the case. Accordingly, the article concludes that the true position of the judge’s knowledge in the Iranian legal system should be sought in the field of evidence evaluation, and resolving the existing ambiguities requires the formulation of independent regulations on evidence evaluation and legislative redefinition of the concept of the judge's knowledge.

Keywords

Main Subjects


  1. الف) منابع فارسی

    کتاب‌ها

    1. آشوری، محمود (1383). آیین دادرسی کیفری. ج2. تهران: سمت.
    2. پوراستاد، مجید (1387). اصول و قواعد آیین دادرسی فراملی. تهران: شهر دانش.
    3. تدین، عباس (1388). تحصیل دلیل در آیین دادرسی کیفری. تهران: میزان.
    4. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1381). دایره المعارف علوم اسلامی و قضایی. ج ۱. تهران: کتابخانه گنج دانش.
    5. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1387). ترمینولوژی حقوق. تهران: کتابخانه گنج دانش.
    6. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1372). دانشنامه حقوقی. ج ۴. تهران: امیرکبیر.
    7. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1370). مکتب‌های حقوقی در حقوق اسلام. تهران: کتابخانه گنج دانش.
    8. خمینی، روح‌الله (۱۴۲۵ ق). تحریرالوسیله. ترجمۀ علی اسلامی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    9. خوئینی، غفور (1381). ادله اثبات دعوی و بررسی تطبیقی آن. تهران: فضیلت علم.
    10. دیانی، عبدالرسول (1398). ادله اثبات دعوا در امور مدنی و کیفری. تهران: میزان.
    11. زراعت، عباس و حاجی‌زاده، حمیدرضا (1388). ادله اثبات دعوا. تهران: قانون‌مدار.
    12. شمس، عبدالله (1399). ادله اثبات دعوا. تهران: دراک.
    13. صدرزاده افشار، سید محسن (1376). ادله اثبات دعوا. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
    14. طالبی مازندرانی، صادق و خوش ساروی، طاهر (1396). قضاوت‌های امیر المومنین (ع). تهران: انتشارات محمد و آل محمد (ص).
    15. قبله‌ای خویی، خلیل (1387). علم اصول در فقه و قوانین موضوعه. تهران: سمت.
    16. کاتوزیان، ناصر (1383). اثبات و دلیل اثبات. ج ۱. تهران: میزان.
    17. کاتوزیان، ناصر (1374). مقدمه علم حقوق. چ 20. تهران: شرکت سهامی انتشار.
    18. گلدوزیان، ایرج (1384). ادله اثبات دعوا. تهران: میزان.
    19. گلدوزیان، ایرج (1374). حقوق کیفری تطبیقی. تهران: جهاد دانشگاهی.
    20. لطفی، اسدالله (1385). اصول فقه. تهران: مجد.
    21. محسنی، حسن (1389). اداره جریان دادرسی مدنی. تهران: شرکت سهامی انتشار.
    22. محقق داماد، سید مصطفی (۱۴۰۶ق). قواعد فقه. ج ۳. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
    23. محمصانی، صبحی رجب (1386). فلسفه قانون‌گذاری در اسلام. ترجمۀ اسماعیل گلستانی. تهران: آثار اندیشه.
    24. مدنی، جلال‌الدین (1388). آئین دادرسی کیفری ۱ و ۲. تهران: پایدار.
    25. موسوی بجنوردی، محمد (1385). علم اصول. ج ۱، به کوشش ابوالفضل احمدزاده، تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
    26. مهرپور، حسین (1372). دیدگاه‌های جدید در مسائل حقوقی. تهران: مؤسسه اطلاعات.
    27. نوجوان، علیرضا (1389). نقش دادرس در اثبات دعوای مدنی. تهران: جنگل.

    مقالات

    1. حسن‌زاده، مهدی (1395). بررسی اختیار قاضی در تشخیص ارزش گواهی. مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 6 (11)، 195-211.
    2. حسینی، سیدمحمد (1389). کشف حقیقت یا فصل خصومت، کارکرد قضا. پژوهش‌های اعتقادی کلامی (علوم اسلامی)، 5 (19)، 125-151.
    3. حیدری، الهام (1393). اعتبار علم قاضی در صدور احکام کیفری در قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲. پژوهش‌نامه حقوق کیفری، 5 (2)، 89-110.
    4. غریب‌پور، منصور (1403). جستاری در نحوه دلیلیت و اعتبار علم قاضی در نظام ادله دادرسی با نظر به ابهامات حقوقی و قانونی. مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 16 (36)، 195-222.

    Doi: 10.22075/feqh.2023.29147.3457

    1. محسنی، حسن (۱۴۰۰). بهره کارشناسی در کاربست و نمایاندن دانش سودمند در اثبات (مطالعه تطبیقی در حقوق ایران، امریکا و فرانسه). مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 13(26)، ۱۵۳–۱۸۱.  Doi: 10.22034/LAW.2021.2915.46266
    2. یاغلی، آرش (1400). بررسی فقهی‌- حقوقی تأثیر علم قاضی بر فرایند دادرسی کیفری. تحقیقات حقوق قضایی، (3)، 259-283.

    پایان‌نامه

    1. آذربایجانی، علیرضا (1387). نظام ارزیابی دلایل در حقوق ایران و کامن‌لا. رسالۀ دکتری، دانشگاه پردیس قم.
    2. شریفی فرد، حکمت‌اله (1389). ارزیابی سیستم اقناع وجدانی در نظام دادرسی کیفری ایران. رسالۀ دکتری، دانشگاه قم.

    ب) منابع عربی

    1. الحلبی، ابوالصلاح (۱۴۰۳ق). الکافی فی الفقه. اصفهان: کتابخانۀ امیرالمؤمنین (ع).
    2. ابوالسعود، رمضان (1993م). اصول الاثبات فی المواد المدنیه و الخارجیه. بیروت: الدار الجامعیه.
    3. امدی، سیف‌الدین (۱۴۰۴ق). الاحکام فی اصول الاحکام. بیروت: دارالکتاب العربی.
    4. انصاری، شیخ مرتضی (۱۴۱۹ق). فرائد الاصول. ج ۳، قم: مجمع الفکر الاسلامیه.
    5. بیهقی، احمدبن الحسین (1376). تاج المصادر. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    6. حر عاملی، محمد‌بن حسن (۱۴۱۲ق). وسائل‌الشیعه. ج ۱۸، بیروت: دار احیا التراث العربی.
    7. حسینی حائری، سید کاظم (۱۴۱۵ق). القضاء فی فقه الاسلامی. قم: مجمع‌الفکر الاسلامی.
    8. رشتی، میرزا حبیب‌الله (۱۴۰۱ق). کتاب القضاء. قم: دارالقرآن الکریم.
    9. علم‌الهدی، سید مرتضی (۱۴۱۵ق). الانتصار. قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، دفتر انتشارات اسلامی.
    10. عوده، عبدالقادر (1390). التشریع الجنایی. ترجمۀ حسن فرهودی‌نیا. تهران: یادآوران.
    11. مغنیه، محمدجواد (1982م). فقه الامام جعفر الصادق. بیروت: دارالجواد دارالتیار الجدید.
    12. منتظری، حسین‌علی (بی تا). فقه استدلال الحدود. قم: دارالفکر.
    13. موسوی اردبیلی، عبدالکریم (۱۴۱۳ق). فقه الحدود و التعزیرات، قم: مکتب امیرالمؤمنین (ع).
    14. نراقی، مولی احمد بن محمدمهدی (۱۴۱۷ق). عواید الأیام فی بیان قواعد الاحکام و مهمات مسائل الحلال و الحرام، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    15. نراقی، مولی احمد بن محمدمهدی (بی‌تا). مستند الشیعه، ج ۱۷، قم: مؤسسه آل‌البیت علیهم اسلام لاحیاء التراث.
    16. نجفی الجواهری، شیخ محمدحسن (1362). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، ج ۴۰، تهران: دارالکتب الاسلامیه.

    ج) منابع انگلیسی

    1. Bellin, Jeffrey and Guthrie Ferguson, Andrew (2014). Trial by Google: Judicial Notice in the Information Age, Northwestern University Law Review, 108 (4), 1137-1181. https://scholarlycommons.law.­northwes­tern.­­edu/­nulr/vol108/iss4/1
    2. Parker, Clifford F (1982). Judicial Notice and Personal Knowledge in Magistrates' Courts and Tribunals, Current Legal Problems, 35 (1), 77-94. Doi: 10.1093/clp/35.1.77
    3. Pitel, Stephen G.A. & Ledgerwood, Liam (2018). “Judicial Notice and the Internet” in Todd Archibald, ed., Annual Review of Civil Litigation 2018 (Toronto: Thomson Reuters Canada), 25-41.
    4. Sanderson, Harry (2021). Postmodernism and Judicial Notice: How Common is Common Knowledge?, Alternative Law Journal, 47(1), 41-46. Doi: 10.1177/1037969X211032294