Comparative Study of the Retroactive Effect of Contract Termination and Its Distinction from Contract Annulment

Document Type : Research Paper

Authors

1 Associate Professor, Department of Private Law, University of Tehran, Iran

2 Master's student in Private Law, University of Tehran, Iran

10.22034/law.2025.68226.3509

Abstract

A contract may be terminated either by mutual agreement (mutual rescission) or unilaterally (termination). Analyzing the legal effects of termination—particularly during the period between the conclusion and the termination of the contract—is of significant importance. In Iranian law, based on Islamic jurisprudential principles, termination is generally regarded as having a non-retroactive (prospective) effect. However, the findings of this study, conducted through a descriptive-analytical method and based on library research, suggest that in certain cases—such as contractual options (khiarāt) or revocable contracts (oqūd al-jā'iz)—the parties' mutual agreement may retroactively extend the effects of termination without equating it with nullity. In French law, the effects of termination can be either retroactive or non-retroactive. In bilateral contracts involving final performance, termination due to a fundamental breach may have a retroactive effect. Conversely, in contracts involving continuous or successive performance, termination under the same conditions is typically prospective. Moreover, in cases such as agency agreements or open-ended continuous contracts, termination is usually applied without retroactive effect.

Keywords

Main Subjects

References

  1. الف) منابع فارسی

    کتاب‌ها

    1. امامی، میر سیدحسن (1401). حقوق مدنی. ج 1، تهران: انتشارات اسلامیه.
    2. امامی، میر سیدحسن (1402). حقوق مدنی. ج 2، تهران: انتشارات اسلامیه.
    3. امامی، میر سیدحسن (1401). حقوق مدنی. ج 3، تهران: انتشارات اسلامیه.
    4. امیری قائم‌مقامی، عبدالمجید (1355). حقوق تعهدات، نظریه کلی تعهدات قانون مدنی. ج 1، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    5. بروجردی عبده، محمد (1329). حقوق مدنی .تهران: کتابفروشی محمدعلی علمی.
    6. پاکباز، سیامک (1402). شرح قانون مدنی فرانسه (اصلاحات 2016). تهران: میزان.
    7. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1382) صد مقاله در روش تحقیق علم حقوق. تهران: انتشارات گنج دانش.
    8. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1398). رنسانس فلسفه، فلسفه وجود اعتباری. ج 4، تهران: انتشارات گنج دانش.
    9. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1400). مبسوط در ترمینولوژی حقوق. ج 3، تهران: انتشارات گنج دانش.
    10. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1401). مبسوط در ترمینولوژی حقوق. ج 4، تهران: انتشارات گنج دانش.
    11. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1401) .دایره‌المعارف حقوق مدنی و تجارت. تهران: انتشارات گنج دانش.
    12. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1401). حقوق تعهدات. تهران: کتابخانه گنج دانش.
    13. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1401) .فرهنگ عنصرشناسی حقوق مدنی، حقوق جزا. تهران: انتشارات گنج دانش.
    14. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1401). فلسفه اعلی در علم حقوق. تهران: انتشارات گنج دانش.
    15. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1402). الفارق: دایره‌المعارف عمومی حقوق. ج 4، تهران: انتشارات گنج دانش.
    16. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1402) .فلسفه عمومی حقوق بر پایه اصالت عمل: تئوری موازنه. تهران: انتشارات گنج دانش.
    17. جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1402). مجموعه محشی قانون مدنی (علمی ـ تطبیقی ـ تاریخی). تهران: انتشارات گنج دانش.
    18. حائری (شاه‌باغ)، سید علی (1402). شرح قانون مدنی. تهران: انتشارات گنج دانش.
    19. دهخدا، علی‌اکبر (1377). لغت‌نامه. ج 11، تهران: مؤسسۀ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
    20. شهیدی، مهدی (1402). سقوط تعهدات. تهران: انتشارات مجد.
    21. عدل، مصطفی (1373). حقوق مدنی. بی‌جا: انتشارات بحرالعلوم.
    22. کاتوزیان، امیرناصر (1402). قواعد عمومی قراردادها، انحلال قرارداد. تهران: انتشارات گنج دانش.
    23. کریمی، عباس و کریمی، سحر (1401). اندیشه‌هایی نو در حقوق قراردادها. تهران: انتشارات دادگستر.
    24. یزدی، محمدکاظم بن عبدالعظیم (1376). سؤال و جواب (یزدی). ج 1، بی‌جا: مرکز نشر علوم اسلامی.

    مقالات

    1. انصاری‌پور، محمدعلی و سوهانی، مجید (2021). مفهوم قراردادهای قابل ابطال در حقوق انگلیس، فرانسه، ایران و فقه. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 8 (2)، 41-66.
    2. ساعی، محمدهادی و کزازی، امین (1389). بررسی تطبیقی اثر قهقرایی فسخ. حقوق تطبیقی، 18 (0)، 25-42.
    3. سلطانی، سید ناصر (1401). نقش سید محمد فاطمی قمی در تدوین قانون مدنی ایران. مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 13 (29)، 123-149.

    ب) منابع عربی

    کتاب‌ها

    1. آل‌کاشف‌الغطاء، علی (1381). شرح خیارات اللمعة. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی.
    2. بحرانی، یوسف‌بن احمد (1363). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. ج 20، قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی.
    3. جمعی از پژوهشگران (1423). موسوعة الفقه الاسلامی طبقاً لمذهب أهل‌البیت علیهم‌السلام. ج 4، قم: مؤسسۀ دائرة‌المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت (ع).
    4. جمعی از پژوهشگران (1423). موسوعة الفقه الاسلامی طبقاً لمذهب أهل‌البیت علیهم‌السلام. ج 28، قم: مؤسسۀ دائرة‌المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت (ع).
    5. حسینی عاملی، محمدجواد بن محمد (1419). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة (ط. الحدیثة). ج 14، قم: جماعة المدرسین، مؤسسة النشر الإسلامی.
    6. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر (1403). الأشباه و النظائر فی قواعد و فروع فقه الشافعیة. بی‌جا: دار الکتب العلمیة.
    7. شهید اول، محمد‌بن مکی (1430). موسوعة الشهید الأول. ج 11، قم: مکتب الإعلام الاسلامی.
    8. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (1410). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. ج 3، بی‌جا: مکتبة الداوری.
    9. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (1413). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام. ج 3، بی‌جا: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
    10. علامه حلی، حسن‌بن یوسف (1414). تذکرة الفقهاء (ط الحدیثة). ج 11، بی‌جا: مؤسسة آل‌البیت لإحیاء التراث.
    11. علامه حلی، حسن‌بن یوسف (ب1414). تذکرة الفقهاء (ط الحدیثة). ج 18، بی‌جا: مؤسسة آل‌البیت لإحیاء التراث.
    12. فاضل مقداد، مقدادبن عبدالله (1404). التنقیح الرائع لمختصر الشرائع. ج 2، قم: مکتبة آیة‌الله العظمی المرعشی النجفی.
    13. مقدس اردبیلی، احمدبن محمد (بی‌تا) .مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان. ج 9، قم: جماعة المدرسین، مؤسسة النشر الإسلامی.
    14. یزدی، محمد کاظم‌بن عبدالعظیم (1410). حاشیۀ مکاسب. ج 1، قم: اسماعیلیان.

    ج) منابع فرانسوی

    Books

    • Carbonnier, J. (1996). Droit Civil, Les Obligations (19e éd.). Paris: Presses Universitaires de France.
    • Guinchard, S., & Debard, T. (2014). Lexique des Termes Juridiques (21e éd.). Paris: Dalloz.
    • Lluelles, D. (2012). Droit des Obligations (2e éd.). Montréal: Editions Thémis, Faculté de Droit, Université de Montréal.
    • Mazeaud, D., Latina, M., & Blanc, N. (2022). Droit des Obligations. Paris: LGDJ.
    • Picotte, J. (2018). Juridictionnaire. Faculté de Droit, Université de Moncton.
    • Porchy-Simon, S. (2016). Droit civil 2ᵉ Année: Les Obligations (9e éd.). Paris: Dalloz.
    • Renault-Brahinsky, C. (2019). Droit des Obligations (16e éd.). Paris: Gualino.
    • Terré, F., Simler, P., Lequette, Y., & Chénedé, F. (2018). Droit Civil: Les Obligations (12e éd., 2019). Paris: Dalloz.
Jurisprudence and Islamic Law
Volume 16, Issue 40
October 2025
Pages 115-147

Files

Share

How to cite

Statistics