دانشگاه تبریز مطالعات حقوق تطبیقی معاصر 28210891 16 41 2026 03 07 Analyzing the Areas of Public Participation in Legislation in the Context of the Constitution of the Republic of Iran and its Challenges, and Presenting a Desirable Model in Light of a Comparative Study واکاوی زمینه‌های مشارکت مردم در قانون‌گذاری در بستر قانون اساسی ج.ا.ایران و چالش‌های آن و ارائه الگوی مطلوب در پرتو مطالعه تطبیقی 141 170 21957 10.22034/law.2026.68621.3530 FA سیدحسین ملکوتی هشجین دانشیار گروه حقوق، دانشگاه تبریز، ایران سعید رضائی علی آباد دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشگاه تبریز، ایران محمد مظهری دانشیار گروه حقوق، دانشگاه تبریز، ایران آیت مولایی دانشیار گروه، حقوق، دانشگاه تبریز، ایران Journal Article 2025 08 30 <em><span style="font-size: 10.0pt; line-height: 92%; color: black;">Public participation in legislative projects, as one of the basic indicators of political and legal development, plays a determining role in increasing laws and public trust in the political system. The main issue of this research is that despite legal provisions for this participation in the Constitution of the Islamic Republic of Iran, numerous legal, structural, and cultural challenges and confrontations prevent its full realization. Accordingly, what is social research as a desirable model for promoting public participation in constitutional projects of the Islamic Republic of Iran, considering medical experiences, and how can the law be hidden? This article, using a descriptive-analytical method and comparative studies and analysis, first explains the relevant concepts and theories, then discusses them in the Constitution of Iran. The research findings show that the main differences in the three areas of legal-structural, cultural-political, and executive can be identified and the experience of some sources in utilizing new mechanisms of public participation can be a standard in designing a suitable model for Iran. Finally, the proposed model is presented with a decision on legal reforms, strengthening participatory institutions, and promoting the political culture of citizens, which can lay the groundwork for the realization and role of the people in the legislative process</span>.</em> مشارکت مردم در فرایند قانون‌گذاری به‌عنوان یکی از شاخص‌های اساسی توسعۀ سیاسی و حقوقی، نقش تعیین‌کننده‌ای در افزایش مشروعیت قوانین و تقویت اعتماد عمومی به نظام سیاسی دارد. مسئلۀ اصلی این پژوهش آن است که با وجود پیش‌بینی ظرفیت‌های قانونی برای این مشارکت در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، موانع و چالش‌های متعدد حقوقی، ساختاری و فرهنگی، مانع تحقق کامل آن شده است. بر این اساس، سؤال محوری تحقیق آن است که الگوی مطلوب برای ارتقای مشارکت مردم در قانون‌گذاری در بستر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران با توجه به تجارب تطبیقی، چیست و چگونه می‌توان موانع موجود را برطرف کرد. نگارندگان این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی و با بهره‌گیری از مطالعۀ اسنادی و تحلیل تطبیقی، ابتدا به تبیین مفاهیم و نظریه‌های مرتبط پرداخته، سپس ظرفیت‌ها و سازوکارهای مشارکت پیش‌بینی‌شده در قانون اساسی ایران را بررسی کرده‌اند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که موانع اصلی در سه حوزۀ حقوقی- ساختاری، فرهنگی- سیاسی و اجرایی قابل شناسایی‌اند و تجربۀ برخی کشورها در بهره‌گیری از مکانیزم‌های نوین مشارکت عمومی می‌تواند در طراحی الگوی مناسب برای ایران مؤثر باشد. در پایان، الگوی پیشنهادی با تأکید بر اصلاحات قانونی، تقویت نهادهای مشارکتی، و ارتقای فرهنگ سیاسی شهروندان ارائه شده است که می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای واقعی حقوق و نقش مردم در فرایند تقنین باشد. https://law.tabrizu.ac.ir/article_21957_636ee7fcea4df54d8b5db0f4fbd1f20b.pdf