دانشگاه تبریز مطالعات حقوق تطبیقی معاصر 28210891 16 41 2026 03 07 Comparative Analysis of the Position of Advisors in Juvenile Criminal Proceedings (A Study of Iranian and Afghan Law) تحلیل تطبیقی جایگاه مشاور در دادرسی کیفری اطفال و نوجوانان (مطالعۀ حقوق ایران و افغانستان) 71 104 21956 10.22034/law.2026.67684.3494 FA جعفر حسینی دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران عبدالرضا جوان جعفری بجنوردی استاد گروه حقوق، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران سید حسین حسینی دانشیار گروه حقوق، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران Journal Article 2025 06 03 <em><span style="font-size: 10.0pt; line-height: 80%;">Juvenile criminal proceedings, due to the developmental, psychological, and social characteristics of children and adolescents, require differentiated and specialized mechanisms. One of the most significant manifestations of such specialization is the inclusion of the counselor institution in juvenile criminal justice, whose primary mission is to bridge scientific data on the child’s personality with judicial decision-making. However, a review of legal systems indicates that the mere formal recognition of counselors, without granting their opinions effective legal influence, does not necessarily lead to the realization of child-centered justice<span dir="RTL" lang="AR-SA">.</span> This study adopts a descriptive–analytical method and a functional comparative approach to examine the legal status of counselors and the legal effect of their opinions in juvenile criminal proceedings under Iranian and Afghan law. The basis of comparison is not limited to statutory texts, but rather focuses on the actual functioning of the counselor institution across three<span dir="RTL" lang="AR-SA"> </span>dimensions: the objectives of juvenile criminal justice, the institutional and procedural structure of proceedings, and the legal effect of counselors’ opinions on judicial decisions<span dir="RTL" lang="AR-SA">.</span> The findings reveal that in Iranian law, despite the formal recognition of counselors and an emphasis on specialization, the advisory and non-binding nature of counselors’ opinions weakens their decision-shaping role, diminishes the effectiveness of personality files, and perpetuates a judge-centered model of juvenile justice. In contrast, Afghan law, by adopting a participatory and binding framework, integrates the counselor’s opinion into the formal judicial decision-making process, thereby achieving a model more closely aligned with child-centered justice. The study concludes by proposing reforms aimed at requiring explicit reference to counselors’ opinions in judgments, strengthening participatory juvenile proceedings, and enhancing the practical function of personality files<span style="color: black;">.</span></span></em> دادرسی کیفری اطفال و نوجوانان به دلیل ویژگی‌های رشدی، روان‌شناختی و اجتماعیِ این گروه سنی، مستلزم بهره‌گیری از سازوکارهای افتراقی و تخصص‌محور است. یکی از مهم‌ترین نمودهای این تخصص‌گرایی، پیش‌بینی نهاد مشاور در فرایند رسیدگی کیفری کودکان است؛ نهادی که مأموریت اصلی آن پیوند دادن داده‌های علمی مربوط به شخصیت کودک با تصمیم‌گیری قضایی است. با این حال، بررسی نظام‌های حقوقی نشان می‌دهد که صرف پیش‌بینی نهاد مشاور، بدون اعطای اثر حقوقی مؤثر به نظر وی، لزوماً به تحقق عدالت کودک‌مدار منجر نمی‌شود. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد تطبیقی کارکردمحور، به بررسی جایگاه حقوقی و اثر نظر مشاور در دادرسی کیفری اطفال و نوجوانان در حقوق ایران و افغانستان می‌پردازد. مبنای تطبیق در این پژوهش، نه صرفاً مقایسۀ نصوص قانونی، بلکه تحلیل کارکرد واقعی نهاد مشاور در سه محور هدف دادرسی کیفری کودکان، ساختار نهادی و فرایندی رسیدگی، و اثر حقوقی نظر مشاور در تصمیم قضایی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در حقوق ایران، علی‌رغم پیش‌بینی حضور مشاور و تأکید بر تخصص‌گرایی، مشورتی و غیرالزام‌آور بودن نظر مشاور موجب تضعیف نقش تصمیم‌ساز این نهاد، کاهش کارآمدی پروندۀ شخصیت و استمرار الگوی قاضی‌محور در دادرسی کودکان شده است. در مقابل، حقوق افغانستان با اتخاذ ساختاری مشارکتی و الزام‌آور، نظر مشاور را به بخشی از فرایند رسمی تصمیم‌سازی قضایی تبدیل کرده و به الگویی نزدیک‌تر به عدالت کودک‌مدار دست یافته است. در پایانِ پژوهش حاضر پیشنهادهایی در راستای الزام به انعکاس نظر مشاور در رأی، تقویت دادرسی مشارکتی و ارتقای کارکرد پروندۀ شخصیت ارائه شده است. https://law.tabrizu.ac.ir/article_21956_dfee528d173cad2e01f86112dc86ed86.pdf