دانشگاه تبریز مطالعات حقوق تطبیقی معاصر 28210891 16 41 2026 03 07 Investigation on the Rights of People with Disabilities from the Perspective of Domestic and International Law with Emphasis on the Principles of Equality, Access, and Accessibility تحلیل تطبیقیِ حقوق افراد معلول در حقوق ایران و کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت؛ با تأکید بر اصول برابری، دسترسی و دسترسی‌پذیری 41 70 21954 10.22034/law.2026.67900.3501 FA مهدی حاتمی دانشیار گروه حقوق دانشگاه کردستان، ایران صبا آزیدهاک دانشجوی دکتری حقوق بین‌الملل دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرمانشاه، ایران Journal Article 2025 06 28 <em>This research employs a descriptive-comparative method to examine the adequacy of Iran's domestic laws concerning the rights of persons with disabilities. Despite the enactment of laws such as the Comprehensive Law on the Support of Persons with Disabilities (2004) and the newer law (2017), as well as Iran's accession to the International Convention on the Rights of Persons with Disabilities, significant protective gaps persist in both legal texts and implementation processes. The central question is whether the approach of these documents toward disability is "medical-based" or "human rights-based," and what are the strengths and weaknesses of these laws? The findings reveal that the Convention, by adopting a human rights-based approach grounded in inherent dignity and equality, has replaced the former medical-based perspective. However, Iran's domestic laws, particularly the 2004 law, have failed to adequately incorporate fundamental principles such as "equality" and "access." Although the 2017 law has taken steps to address these shortcomings, the primary deficiency remains the lack of "effective and comprehensive legal enforcement mechanisms" for violations of the rights of persons with disabilities and for claiming compensation from governments, institutions, or individuals. This weakness, which may be influenced by the primacy of state sovereignty in international law, practically makes it difficult for persons with disabilities to realize their rights and marginalizes them.</em> این پژوهش با روش توصیفی- تطبیقی به بررسی کفایت قوانین داخلی ایران در حوزۀ حقوق افراد دارای معلولیت می‌پردازد. با وجود تصویب قوانینی مانند قانون جامع حمایت از معلولان (۱۳۸۳) و قانون جدید (۱۳۹۶) و همچنین الحاق ایران به کنوانسیون بین‌المللی حقوق افراد دارای معلولیت، خلأهای حمایتی جدی در متون قانونی و فرایند اجرا به‌چشم می‌خورد. سؤال اصلی آن است که رویکرد این اسناد نسبت به معلولیت، «درمان‌محور» است یا «حقوق بشری» و نقاط قوت و ضعف این قوانین چیست؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که کنوانسیون با اتخاذ رویکردی حقوق بشری و مبتنی بر کرامت ذاتی و برابری، جایگزین نگرش درمان‌محور گذشته شده است. با این حال، قوانین داخلی ایران، به‌ویژه قانون ۱۳۸۳، نتوانسته است اصول بنیادینی مانند «برابری» و «دسترسی» را به‌طور مطلوبی در خود جای دهد. اگرچه قانون ۱۳۹۶ گام‌هایی برای رفع این نواقص برداشته، اما نقص اصلی در فقدان «ضمانت‌های اجرای حقوقی مؤثر» و جامع برای نقض حقوق این افراد و مطالبۀ خسارت از دولت‌ها، نهادها یا افراد باقی است. این ضعف که می‌تواند متأثر از اولویت حاکمیت دولت‌ها در حقوق بین‌الملل باشد، عملاً احقاق حق را برای افراد دارای معلولیت دشوار ساخته، آنان را به انزوا می‌راند. https://law.tabrizu.ac.ir/article_21954_c5c0980d1717ad9f2e226f79007748fc.pdf