دانشگاه تبریز مطالعات حقوق تطبیقی معاصر 28210891 16 40 2025 12 11 A Comparative Study of the Prohibition of Dark Patterns in the Digital Space in Consumer Law and Competition Law in Iran, the European Union, and the United States of America مطالعۀ تطبیقی ممنوعیت طراحی فریب‌کارانه در فضای دیجیتال در حقوق مصرف‌کننده و حقوق رقابت در ایران، اتحادیۀ اروپا و ایالات متحدۀ امریکا 33 68 21553 10.22034/law.2026.65180.3443 FA سعید حبیبا استاد گروه حقوق خصوصی، دانشگاه تهران، ایران مهدیس لطفی دانشجوی دکتری حقوق تجارت و سرمایه‌گذاری بین‌المللی دانشگاه تهران، ایران Journal Article 2024 12 30 <em><span style="font-size: 10.0pt; line-height: 87%; color: black;">Deceptive design in the digital space denotes a form of user interface design through which users are steered toward making decisions that do not necessarily correspond with their true intentions and may, in certain instances, result in detriment to their interests. Owing to the concealed and intricate nature of such design practices, these actions are frequently not regarded as constituting an explicit breach of existing legal provisions and, consequently, may fail to be legally classified as unlawful conduct or as violations of consumer protection law or competition law. With the expansion of academic inquiry and the increasing identification of concrete manifestations of this phenomenon-particularly since 2010-the concept of deceptive design has become embedded in scholarly discourse across disciplines such as computer science, psychology, and law. Concurrently, legislators in certain jurisdictions have undertaken measures aimed at the recognition and prohibition of such practices, especially within the regulatory frameworks of competition law and consumer protection law. Employing an analytical–descriptive methodology and a comparative approach grounded in library-based research, the present study examines the relevant legal regimes under European Union law and United States law and addresses the question of whether the prohibition of such practices can be discerned within the existing consumer protection and competition law framework of Iran. The findings of the study demonstrate that, notwithstanding the substantial impact of this phenomenon on consumer rights and competitive conditions, the current legal framework in Iran lacks the requisite adequacy to effectively confront it. Accordingly, the formulation and adoption of comprehensive, transparent, and technologically informed regulatory measures, accompanied by proportionate, effective, and deterrent enforcement mechanisms, are deemed necessary.</span></em> طراحی فریب‌کارانه در فضای دیجیتال به شیوه‌ای از طراحی رابط کاربری اطلاق می‌شود که کاربر را به اتخاذ تصمیماتی سوق می‌دهد که الزاماً منطبق با ارادۀ واقعی او نیست و در برخی موارد حتی ممکن است به زیان وی باشد. با توجه به ماهیت پنهان و پیچیدۀ این نوع طراحی، چنین اقداماتی معمولاً نقض صریح قوانین موجود تلقی نمی‌شود و به همین دلیل، از منظر حقوقی ممکن است به‌عنوان رفتار غیرقانونی یا ناقض حقوق مصرف‌کننده و حقوق رقابت شناسایی نشود. با گسترش مطالعات و معرفی مصادیق این پدیده، به‌ویژه پس از سال ۲۰۱۰، مفهوم طراحی فریب‌کارانه وارد پژوهش‌های مرتبط با حوزه‌هایی مانند علوم کامپیوتر، روان‌شناسی و حقوق شده، قانون‌گذاران در برخی کشورها نیز در جهت شناسایی و ممنوعیت آن، به‌ویژه ذیل حقوق رقابت یا حقوق مصرف‌کننده، اقدام کرده‌اند. نگارندگان پژوهش حاضر با روش تحلیلی- توصیفی و رویکرد تطبیقی و بر مبنای منابع کتابخانه‌ای، ضمن بررسی مقررات مرتبط در حقوق اتحادیۀ اروپا و ایالات متحدۀ امریکا، این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا ممنوعیت چنین اقداماتی تحت قوانین و مقررات موجود در حقوق مصرف‌کننده و حقوق رقابت در ایران قابل شناسایی است یا خیر. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که با وجود تأثیر قابل‌توجه این پدیده بر حقوق مصرف‌کننده و حوزۀ رقابت، چارچوب قانونی موجود در ایران برای مقابله با آن کافی نیست؛ بنابراین، تدوین مقررات جامع، شفاف و مبتنی بر پیشرفت‌های فناوری، همراه با ضمانت‌های اجرای متناسب، مؤثر و بازدارنده، ضرورت دارد. https://law.tabrizu.ac.ir/article_21553_aa2f1bd991eb0b79fbf39e6188dab1d1.pdf